De Vrienden van Schotel: er is heel wat bereikt!

Toen ik ruim acht jaar geleden in Esbeek kwam wonen kreeg ik al na twee weken een telefoontje: “Of ik misschien eens mee wilde denken over de verbouwing van Schuttershof en een museum voor Schotel…”.  Nou wist ik behoorlijk wat over kunstgeschiedenis, maar van Andreas Schotel had ik eerlijk gezegd nog nooit gehoord.

Geprikkeld door het idee over een museum in Esbeek zei ik ja en dat leidde tot een ontwerp voor de verbouwing van het voormalige pannenkoekenhuis tot een dorpshuiskamer met museum.

Het verhaal van Andreas Schotel leerde ik al snel kennen en het fascineerde me dat deze bijzondere kunstenaar zo direct bij Esbeek betrokken was. Toen, 8 jaar geleden, was er op het gebied van Schotel nog nauwelijks iets zichtbaars in Esbeek. Er was de stichting Vrienden van Schotel, die een aantal etsen bezat die jaarlijks onder de leden rouleerden en er was het gerestaureerde, minuscule zomerhuisje (“de Schuttel”), aan de rand van de Oranjebond. Maar dat zou in rap tempo veranderen. De Vrienden van Schotel hadden zojuist van Leen Rademaker uit Rhoon een enorme collectie werken van Schotel en collega’s en objecten uit zijn atelier verworven die naar Esbeek overgebracht zouden worden. Van Etspersen tot potloden en van tekeningen tot duizenden etsen.

We gingen enthousiast aan de slag met het Schuttershof project en het museum annex dorpshuiskamer werd een succes. Vanaf dat moment kreeg het werk van Schotel een vaste plek in Esbeek en werden vele wisselexposities gehouden. De verbouwing zelf werd overigens ook zo’n succes dat ook de verbouwing van het hele café, de veranda etc volgden.

De Vrienden van Schotel bleven echter niet stilzitten na de opening van het museum. Het museum kreeg een kundige conservator in de persoon van Peter Thoben en er kwamen reeds een aantal publicaties van diens hand uit. Er kwamen rondleidingen, ets-workshops en lezingen, kortom een compleet cultureel programma.

De wandelroute werd een feit. Naast een plek voor de werken van Schotel werd ook het landschap waar de kunstenaar werkte bij het verhaal betrokken. En het idee werd gelanceerd om met enkele beelden, die het verhaal van het werk van Schotel zouden laten zien, deze route te verlevendigen.

Zo kwamen er de “Spittende Zeeuwse Boerinnen”. Het beeld met het trekpaard, de houthakker (ontwerp van Schotel zelf), de badende vrouwen en het enorme beeld van Andreas Schotel zelf volgden snel. En eerder dit jaar in het centrum van het dorp: “De Verbinding”, de beeldengroep die een op de tram wachtend gezin laat zien. En zeer recent nog een kleiner kunstwerk van Joost Oerlemans op de Slikkenberg. De wandelroutes (een grote en een kleine) zijn ondertussen welbekende toeristische attracties voor Esbeek.

Vorig jaar werd ook het idee geboren om een festival te organiseren rond het thema Schotel in het park van de Utrecht: Park&Schotel. Zelf nam ik deel aan de organisatie samen met een team van jonge mensen, zodat ook voor vernieuwing een plaats zou zijn en verbindingen werden gelegd met andere culturele en maatschappelijke organisaties. Het werd een succes en daaruit volgde dit jaar de editie in de voormalige kerk.

Het was een bijzondere ervaring voor mijzelf om Esbeek te leren kennen via de Vrienden van Schotel en de Coöperatie. Twee bijzondere organisaties in Esbeek die tekenend zijn voor de daadkracht van de Esbekenaren. Het initiatief in eigen handen nemen, plannen bedenken en met gezamenlijke krachten tot een succes maken zie je niet zo vaak. Maar hier gebeurt dat en het werkt ook aanstekelijk. Het succes maakt enthousiast en ambitieus en zorgt voor nieuwe energie voor de volgende ondernemingen. Tegelijkertijd is ook het proces zelf, van het tot stand brengen van dingen, samen met anderen geweldig inspirerend. Andreas Schotel heeft nauwelijks kunnen vermoeden hoezeer zijn nalatenschap in de ziel van de Esbeekse cultuur is geworteld en wat dat ondertussen voor Esbeek heeft opgeleverd.

Door: Danny van Vliembergen

Schotel ontwerpt, Lauwers onderwijst

Met mijn lange ervaring in het landbouwonderwijs sprak mij de kop in de Hilverbode van vorige week: “Onderwijs verheft de Boerenstand” bijzonder aan. In het betreffende artikel n.a.v. een nieuwe tentoonstelling in het Andreas Schotel Museum legt Kees van Kemenade de relatie tussen Andreas Schotel en meester Lauwers. De toenmalige hoofdonderwijzer Lauwers en de kunstenaar Schotel waren goed bevriend met elkaar. Ondanks hun verschillende achtergrond was dat ook weer niet zo verwonderlijk. Beiden hadden grote belangstelling voor de werkende mens. Voor Lauwers waren dat de boeren in Esbeek en omgeving en voor Schotel de havenarbeiders in Rotterdam, maar ook de boeren, boerinnen en bosarbeiders in Esbeek.

Lauwers organiseerde allerlei cursussen in de wintermaanden als middel om de boeren welvarender te maken. Maar hij deed nog veel meer. Hij zette voor meerdere sectoren in de landbouw praktijk onderzoek op en door dit te koppelen aan  onderwijs en voorlichting was hij mede de grondlegger van het zogenaamde OVO drieluik (onderzoek, voorlichting, onderwijs) waarmee later Nederland voorloper werd in de wereld. Lauwers gaf Schotel opdrachten om diploma’s te ontwerpen voor meerdere cursussen. Daarmee voorzag hij de armlastige kunstenaar van wat inkomsten en kreeg hij er zeer unieke kunstzinnige diploma’s voor terug. De meeste diploma’s ontwierp Schotel in de vorm van houtsneden of linosneden. Schotel liet die in kleur afdrukken in Hilvarenbeek of in Tilburg. 

Lauwers heeft veel geschreven. Dat deed hij laat op de avond en een gedeelte van de nacht. Rond drie uur liep hij dan van zijn huis tegenover de pastorie naar het postkantoor op de Esbeekseweg om zijn brieven en publicaties op de post te doen. Zijn publicaties hadden vooral betrekking op de landbouw en met name op de bijenteelt. Hij was mede de grondlegger van het proefstation voor de bijenteelt de Ambrosiushoeve, dat stond op de plaats waar zich nu  de ingang van de Beekse Bergen bevindt. Dit proefstation is later verplaatst naar Wageningen en is daar onderdeel van de Wageningen Universiteit en Research Center (PPO). Schotel heeft de imker ook in zijn etsen vastgelegd zoals je op bijgaande afdruk ziet.

schotelfoto 3

Door het lijntje met Lauwers staat nu in het Bijenhuis in Wageningen nog een bronzen beeldje van een imker, ontworpen naar een ets van Schotel.

Ook het hier afgedrukte diploma met het varken,

schotelfoto 1

van het Noord Brabants Stamboek van Varkens is tot stand gekomen door de relatie tussen Lauwers en Schotel. Het betreft een linosnede. Linosneden waren door het gebruik van linoleum als materiaal, meer dan houtsneden geschikt om grote vlakken te drukken. Lauwers was in 1920 nauw betrokken bij het tot stand komen van de eerste plaatselijke  coöperatieve varkensfokvereniging, die werd opgericht door 13 Esbeekse boeren. In die tijd kwam in Esbeek op het Hoogeind mede door toedoen van Lauwers  een proefboerderij van de grond. Hier wordt in 1921 de eerste varkensfokdag van Nederland gehouden ( zie foto van de kampioenszeug). De volgende dag stond in de Tilburgse Courant: Er kwamen gisteren duizend vreemdelingen naar Esbeek, vooral afkomstig uit Hilvarenbeek, Diessen en Hooge en Lage Mierde. Esbeek was toen al het centrum van de wereld. De wereld was toen kennelijk nog wel erg klein!!!!

Schotel en Lauwers vonden elkaar destijds omdat ze, ondanks dat de een communist en de ander katholiek was, wat voor elkaar konden betekenen en elkaar respecteerden. Ze dronken overigens samen ook graag een borrel, zelfs in de voormiddag, tot ergernis van de echtgenote van meester Lauwers. Voor de Esbeekse pastoors was destijds contact met de communist Schotel een brug te ver. Maar na meer dan een halve eeuw later is door het festival van Park en Schotel in de Esbeekse kerk deze relatie onlangs alsnog tot stand gebracht.

Piet Verhoeven.

Stichting Vrienden van Andreas Schotel

Dorpsstraat 2, 5085 EG, Esbeek | 06 23 154 233 | info@andreasschotel.nl

De Vrienden van Andreas Schotel wordt gesteund door:

Concept, ontwerp & realisatie website: Pulles Media Design