In april kondigden we de komst aan van de Colombiaanse Juliana Rios, die in de voetsporen van Andreas Schotel enige tijd in Esbeek zou verblijven om hier, geïnspireerd door Esbeek en zijn inwoners, te werken als kunstenaar. Begin augustus zat de periode van Juliana’s verblijf in Esbeek er op en we kunnen inmiddels terugblikken om een heel geslaagd Artist-In-Residence project.

Op aanraden van Bart van Hoof was de keuze op haar gevallen. En haar openheid en hartelijkheid bleken een garantie voor een voortvarende integratie in de Esbeekse gemeenschap.

De eerste weken van haar verblijf besteedde Juliana aan het kennismaken met ons dorp en het verkennen van de omgeving. Vlotte schetsjes van de mensen op het terras van Schuttershof, aquarelletjes van het landschap dat ze per fiets of lopend op de Andreas Schotel Wandelroute verkende, waren de eerste van haar Esbeekse Scheppingen. 

Met leden van de A.I.R.-werkgroep werden bezoeken aan musea gebracht in Nederland, zoals het Rijksmuseum in Amsterdam, De Pont in Tilburg en het Noord-Brabants Museum in ’s-Hertogenbosch. Vervolgens werd Juliana uitgenodigd mee te gaan naar de prijsuitreiking van Meest Innovatieve Dorp van Nederland. Esbeek won daar en Juliana raakte gefascineerd door de samenwerking tussen de Esbekenaren en wat dit voor het dorp oplevert. De gemeenschapszin, dat is wat Esbeek uniek maakt in haar oberservering en daarmee wilde ze iets doen.

Het vormde de basis voor het belangrijkste kunstwerk dat ze in Esbeek zou maken. Het zou een gouden greep blijken, die het eerste A.I.R.-verblijf tot een succes zou maken: een grote muurschildering! Juliana is goed bekend met deze kunstvorm, die onder de naam murales in Midden en Zuid-Amerika zeer populair is. 

Ondertussen raakte Juliana meer en meer ingeburgerd in het dorp. Allerlei nevenactiviteiten vonden plaats, zoals het concert van haar bezoekende echtgenoot in de tuin van de Familie van Egmond, workshops met schoolkinderen, etentjes in het dorp en schilderopdrachten. 

Maar boven alles kreeg het grootste project gestalte: de muurschildering “Walking Toghether”. Er volgde een oproep aan de Esbekenaren om voor een fotosessie te komen, die als basis voor het kunstwerk zou gaan dienen. De opkomst was groot en zo groeide ook de betrokkenheid van de bevolking met het project sterk. Eenmaal op locatie aan het werk bleek de belangstelling groot. Gedurende de weken dat Juliana bij het viaduct aan het werk was stopten talloze passanten en kwamen vele van de “geportretteerden” de voortgang bekijken. Het project werd zo een echt Esbeeks project dat de steun en interesse van de bevolking had. Het kunstwerk is niet zo zeer een groep portretten van de mensen uit Esbeek, maar eerder de verbeelding van een gemeenschap, een geheel. De kracht van samen.  Al blijft het leuk om jezelf of bekenden op het werk te herkennen natuurlijk. 

Als afronding van het geheel werd een echte onthulling georganiseerd en een kleine tentoonstelling in de voormalige school, waar Juliana haar woon- en atelierruimte had. De belangstelling hiervoor was erg groot, ongeveer 140 mensen werden ontvangen bij de opening van de tentoonstelling, waaronder de burgemeester en de wethouder. De tentoonstelling toonde zowel Esbeekse werken van Andreas Schotel als werken die Juliana Rios tijdens haar verblijf in Esbeek heeft gemaakt. Vele van haar werken betroffen voorstudies voor de grote muurschildering. Het publiek toonde grote waardering voor Juliana en haar werk. Na een toespraak van de Burgemeester en een uitleg door Juliana zelf toog het hele gezelschap in optocht naar het viaduct onder begeleiding van de muziek van Zuutjes Aon. Bij de onthulling volgde nog een toespraak van Bart van Hoof in zowel het Spaans als het Nederlands en dan viel het doek onder trompetgeschal. Een enorm kunstwerk kwam tevoorschijn, met daarop tientallen personen. Velen van de aanwezigen herkenden zichzelf op de schildering. Iedereen was vol lof en het hele publiek kon een toast op het succes van het project uitbrengen. Aan Juliana werd een originele ets van Andreas Schotel cadeau gedaan, als blijk van dank voor deze uitzonderlijke prestatie en de tomeloze inzet die dit van de kunstenares heeft gevergd.

Ook in de dagen na de onthulling kon de tentoonstelling in de oude school bezocht worden. Juliana mocht dagelijks tientallen mensen ontvangen. De belangstelling was ver boven verwachting en toont zonder meer aan hoe groot de belangstelling voor het hele Artist-In-Residence project in Esbeek en omstreken was. 

Stichting Vrienden van Andreas Schotel  

Door: Danny van Vliembergen

Het Andreas Schotel Museum heeft naast het oeuvre van Schotel nogal wat werk van zijn vriend, de etser Johannes Proost (1882-1942) in de collectie. Na zijn huwelijk met de joodse Charlotte Sjouerman op 15 november 1905 gaan Proost en zijn echtgenote in Bladel wonen en ze verhuizen in maart 1906 naar de Bloemenhoef of Bloemhoeve in Nederwetten bij Nuenen, waar ze tot februari 1911 woonruimte huren. Vanwege de band met Nuenen heeft Heemkundekring De Drijehornick aan de conservator gevraagd een artikel over deze onbekende en vergeten kunstenaar te schrijven. Onlangs is in het cultuurhistorisch tijdschrift Drijehornickelsvan de kring – het nummer van april 2019 – een uitvoerig artikel met vele illustraties over Johannes Proost verschenen. Daarin is de laatste stand van het onderzoek naar de kunstenaar verwerkt. 

Tijdens de voorbereiding heeft het bestuur van de heemkundekring gevraagd, of het niet mogelijk zou zijn uit de museumcollectie etsen van Johannes Proost uit de Nederwettense periode en portretten van Proost door Andreas Schotel in het Heemhuis – een voormalig koetshuis – aan de Papenvoort te exposeren. Zo hebben wij een kleine tentoonstelling ingericht met 11 etsen van Proost, een geschilderd Zelfportret uit 1915 en enkele portrettekeningen door Schotel, waarop hij zijn portretets van Proost uit 1938 heeft gebaseerd, die eveneens is geëxposeerd. Verder zijn in een vitrine uitgestald een reproductie van een getekend portret van Proost door Sjoerd de Roos uit 1908 en het ingelijste portret van Proost met prikkeldraad dat altijd op het atelier van Schotel heeft gehangen, als ook catalogi en boeken die vooral met zijn communistisch verleden te maken hebben. Een kleine presentatie, die nog tot medio juni te zien zal zijn.

Om het beeld van de figuur Johannes Proost in Nuenen te completeren heeft de conservator op 2 mei jl. ’s avonds een lezing over Proost als etser, communist en politiek activist verzorgd in de hal van basisschool De Dassenburcht aan de Jacob Catsstraat. Een deputatie uit Esbeek was aanwezig en heeft na afloop onder het genot van een drankje de expositie in het Heemhuis bekeken.

De weekbladen De Nuenense Kranten Rond de Lindehebben aan tijdschriftartikel, tentoonstelling en lezing apart aandacht besteed. Daarmee is niet alleen de kunstenaar Johannes Proost met zijn veelbewogen leven dat in het concentratiekamp Sachsenhausen eindigde, uit de vergetelheid gehaald, maar ook zijn het Andreas Schotel Museum, de Andreas Schotel Wandelroute en het dorp Esbeek daarmee breder op de kaart gezet. In ieder geval heeft de Nuenense heemkundekring het plan opgevat om in het najaar naar Esbeek af te reizen om alles met eigen ogen te komen aanschouwen.

Peter Thoben, conservator

Vanaf zijn eerste bezoek aan Esbeek in 1919 tot in het jaar van dood 1984 observeerde Andreas Schotel als relatieve buitenstaander de Esbeekse bevolking met zijn bezigheden, het landschap en de ontwikkelingen die zich in deze lange periode voltrokken. Hij legde deze vast in zijn schetsen die hij vervolgens uitwerkte in de bekende grafische kunstwerken. Zo ontstond een boeiend oeuvre dat een mooi beeld geeft van hoe de Esbeekse, oorspronkelijke plattelandscultuur zich ontwikkelde tot die van het moderne Esbeek van de jaren ’80.

Na de dood van Andreas Schotel is deze artistieke registratie van ons dorp in ontwikkeling helaas opgehouden, omdat er geen kunstenaar van buiten meer was die de plek van Andreas Schotel in nam. Om die reden willen de Vrienden van Andreas Schotel opnieuw kunstenaars van buiten uitnodigen om kennis te maken met het hedendaagse Esbeek en het op een eigentijdse manier te verbeelden. Om een ware blik van buitenaf te krijgen, zoals Schotel uit Rotterdam die had, zullen we ondertussen wel wat verder buiten Esbeek moeten zoeken. Rotterdam lag toen nog op een dagreis van ons vandaan en het contrast tussen die havenstad en het Kempenlandschap was enorm. Nu zou een kunstenaar uit Rotterdam snel genegen zijn ’s avonds de auto naar huis te pakken. En daardoor juist een minder compleet beeld van het dorp en zijn mensen krijgen. 

Het idee voor het starten van een Artist in Residence-project was bij de Vrienden van Schotel al een paar jaar geleden ontstaan, maar niet verder uitgewerkt. Toen oud-Esbekenaar Bart van Hoof, nu zelf woonachtig in Colombia, het onlangs ook voorstelde en het plan actief ondersteunde is er een werkgroep opgericht om het idee realiteit te laten worden. In die werkgroep zitten nu Hans en Jeanne Soetens, Hannes Verhoeven, Danny van Vliembergen, Frits Vaandrager en Hanneke Bedaux. Hanneke komt uit Tilburg en runt daar zelf al enige jaren een Artist in Residence project, waardoor zij veel ervaring in de werkgroep kan inbrengen.

Bij dit Artist In Residence-project geven we steeds weer een andere kunstenaar uit een ander land de kans om een zomer bij ons te wonen, werken en exposeren. Met dit concept hopen we het werk van Schotel nieuw leven in te blazen. Op deze wijze zien de Esbekenaren en de vele bezoekers van de Schotelroute opnieuw een kunstenaar van buiten aan het werk, geïnspireerd door deze omgeving. Eigenlijk net zoals zij vroeger ook Schotel hier aan het werk hadden kunnen zien. 

Deze zomer (van 10 mei tot en met 6 augustus) komt de jonge Colombiaanse kunstenares Juliana Rios Martinez in Esbeek wonen en werken. Ze heeft op de kunstacademie in Bogota en New York gezeten. Ze werkt met diverse technieken van fotografie tot olieverf en heeft ook sculpturen, muurschilderingen en etsen gemaakt. Ze heeft interesse in andere culturen en onderzocht in Zuid- Amerika het verschil tussen de stad en het platteland en was ook op bezoek in Bulgarije en Canada. Nu komt ze dus naar Esbeek waar ze haar intrek mag nemen in de oude basisschool de Wingerd. We hopen dat jullie haar van harte welkom heten in ons dorp en dat er veel contact zal ontstaan tussen de Esbekenaren en Juliana, zodat het over en weer een inspirerende tijd kan zijn.

Stichting Vrienden van Andreas Schotel  

Door: Danny van Vliembergen

Stichting Vrienden van Andreas Schotel

Dorpsstraat 2, 5085 EG, Esbeek | 06 23 154 233 | info@andreasschotel.nl

De Vrienden van Andreas Schotel wordt gesteund door:

Concept, ontwerp & realisatie website: Pulles Media Design