Het coronavirus houdt de wereld in zijn greep en legt het openbare leven door thuisquarantaine vrijwel plat. Culturele instellingen zoals musea en bibliotheken zijn verplicht voor het publiek dicht en wachten op het aanbreken van betere tijden. Dat wil nog niet zeggen, dat er helemaal niets gebeurd. Zo heeft het Andreas Schotel op 18 april jl. een pakket van de directeur Ellis van den Berg van de Kunstuitleen uit Rotterdam ontvangen met de schenking van één ets en één krijttekening. Graag wil ik die bij de lezer onder de aandacht brengen.

De geschonken ets van de kaartende bootwerkers of havenarbeiders (afb. 1) behoort tot de vroege en meest bekende etsen van Andreas Schotel. Wanneer hij uit de mobilisatie in Noord-Brabant komt en naar de Rotterdamse academie gaat, waar hij met enkele medeleerlingen de grafiekklas van Antoon Derkzen van Angeren volgt, tekent hij werkvolk uit de haven en bij de gasfabriek. De karakteristieke koppen van deze oudere arbeiders met door hard labeur getekende tronies met snor onder een pet moeten hem artistiek uitgedaagd hebben. Zo zijn er in de museumcollectie twee kleine, vlotte schetsbladen bewaard met groepen werkers, die bijna karikaturaal aandoen (afb. 2 en 3). Ze zullen de basis gevormd hebben voor tekeningen, waarin hij de koppen op een precieze manier gedetailleerd uitwerkt met oog voor compositie, lichtval en sfeer. Deze tekeningen maken indruk, doordat ze ietwat dramatisch zijn aangezet. Tekeningen, waar je visueel niet omheen kunt, waar je ingetrokken of ingezogen wordt (afb. 4 en 5). Schotel moet meerdere tekeningen in de jaren 1917 tot 1919 van hetzelfde thema gemaakt hebben, die later op tentoonstellingen verschillende keren zijn geëxposeerd in 1931-32, 1942, 1956-57 en 1962. Ze hebben ook gediend als uitgangspunt voor de etsen ‘bootwerkers’ en ‘kaartende bootwerkers’, ook wel ‘havenarbeiders’ genoemd. De geschonken ets heeft Schotel in 1957 voor de Rotterdamse Kunststichting als schone ets afgedrukt, waar de annotatie RKS ’57 op duidt. Eerder hebben wij andere etsen met hetzelfde opschrift kunnen verwerven. In het jaar 1957 moet de Rotterdamse Kunststichting flink wat werk van Schotel aangekocht hebben. Van deze ets hebben wij in de museumcollectie nog een exemplaar met de annotatie ‘1ste staat’ (inv.nr 7/24).

De geschonken tekening in kleurkrijt laat een boer op tractor zien, die aan het ploegen is (afb. 6). De tekening moet rond 1960 ontstaan zijn. Met dezelfde tekening maar dan eenvoudiger en in spiegelbeeld die nog in de museumcollectie aanwezig is (afb. 7), voert hij dit onderwerp als ets in vernis mou uit (afb. 8). Door de vernis mou-techniek, waarbij getekend wordt op papier dat op de zachte vernis van een verwarmde plaat is gelegd, ontstaat een beeld met een eigen textuur in verschillende grijstinten en structuren. Schotel heeft de tekening geabstraheerd en vereenvoudigd min of meer in vlakken, waardoor een sterk beeld met zeggingskracht ontstaat. Om de ruimte in de rechterbovenhoek te vullen plaatst hij een vogel, die op beide tekeningen ontbreekt. Dit grafiekblad exposeert hij in 1962 voor de eerste keer, in 1976 en 1980 onder de titel ‘Boer van Lier op tractor’. Bedoeld is natuurlijk Bram van Liere.

Met deze twee aanwinsten is het Andreas Schotel bijzonder ingenomen, want ze betekenen mede door de vrij goede conditie waarin ze verkeren, een prachtige aanvulling van het museumbezit. Het werkt stimulerend dat de collectie periodiek met bekend of onbekend werk van Andreas Schotel uitgebreid kan worden. Als het museum na de coronacrisis weer open kan, laten wij de originelen graag zien.

Peter Thoben, conservator

Aan het eind van de afgelopen zomer zijn de diverse werkgroepen met vrijwilligers van De Vrienden van Andreas Schotel weer druk aan de slag gegaan met de voorbereiding van de activiteiten voor 2020. Niets vermoedend van wat er ons in dat nieuwe jaar (het jubileumjaar van ons 40-jarig bestaan) allemaal te wachten stond. De jaarlijkse uitleenavond kon nog doorgaan en was als vanouds gezellig en interessant. 

Met de komst van het voorjaar stond de herinrichting van de Beeldentuin aan de Spaaneindsestraat op het programma. Dit jaar zou gestart worden met het thema: hedendaagse Brabantse kunstenaars. Na een aantal jaar waarin het project “de Verbinding met Rotterdam” heeft gezorgd voor het plaatsen van sculpturen door eigentijdse Rotterdamse beeldhouwers een nieuwe stap. Daarvoor zijn twee jonge Brabantse kunstenaars uitgenodigd om een spectaculaire installatie in de Beeldentuin te plaatsen. De werkgroep Park&Schotel had het plan opgevat om het evenement van dit jaar daaraan te koppelen. 

Helaas zijn de Corona-maatregelen bijzonder ingrijpend, wat meteen leidde tot de tijdelijke sluiting van Schuttershof. Daarmee verloor de Kunst- en Wandelroute zijn start- en eindpunt en is het tevens ongewenst om publiek aan te trekken voor onze Esbeekse bezienswaardigheden. Derhalve zat er niets anders op dan de plannen voor de Beeldentuin en de daaraan gekoppelde evenementen naar het volgende jaar uit te stellen. Ondertussen ziet u de Beeldentuin daarom een stukje leger dan de bedoeling was. Natuurlijk staat daar nog steeds “De Houthakker” van Andreas Schotel en achterin “Mitose” van Olaf Mooij. Die laatste sculptuur is onze herinnering aan het project met de Rotterdamse kunstenaars en zal deel uit blijven maken van de collectie van Schotel. Die sculptuur zal dus de rest van het jaar op de huidige plaats te zien zijn. Inwoners van Esbeek die in eigen omgeving een wandelingetje willen maken kunnen dus nog steeds genieten van de schoonheid van de route en de kunstwerken.

Door de tijdelijke sluiting van Schuttershof is natuurlijk ook ons Museum gesloten en hangen de kunstwerken er nu ongezien. In overleg met onze conservator zullen we kijken of het tentoonstellingsprogramma voor komend jaar aangepast zal worden en de huidige tentoonstelling verlengd wordt na de heropening.

Ook het vorig jaar opgestarte project Artist-in-Residence Esbeek dat medio mei gestart zou zijn wordt naar de toekomst verschoven. Het is dit jaar helaas onmogelijk om een kunstenaar uit een ander werelddeel uit te nodigen in Esbeek en daaraan gekoppeld allerlei activiteiten te organiseren, zoals workshops en tentoonstellingen. 

Net zoals de projecten rond de Beeldentuin hebben we er goede hoop op dat komend jaar ook dit Artist-in-Residence project weer een geslaagd vervolg zal krijgen. Een deel van de voorbereidingen voor het programma van 2020 is immers al gedaan en de vrijwilligers hopen na het opheffen van de beperkingen de draad weer snel op te kunnen pakken

Eind jaren 70 ontstaat het idee bij met name de jongere generatie van Esbeek, om de Brabantse etsen van Andreas Schotel waarvoor de omgeving van Esbeek en de bevolking model hebben gestaan, voor de lokale

gemeenschap zeker te stellen. 

Schotel had al zo’n zestig jaar lang de zomermaanden doorgebracht in Esbeek. 

Door toegenomen mobiliteit en ruilverkaveling waren het landschap en de infrastructuur sterk veranderd.

De ontwikkeling van de landbouw zag je in zijn werk terug. Daarnaast had Schotel heel verdienstelijk vele dorpsgenoten geportretteerd.

Er ontstaat een plan van de kunstuitleenformule, wat betekent dat een aantal etsen van Schotel worden aangekocht, die ze vervolgens tegen een vergoeding uitlenen.

Het spreekt voor zich dat 40 jaar geleden, bij de eerste bijeenkomsten om etsen te wisselen Andreas Schotel, zijn vrouw Mies en Magdaleen Rademaker als eregasten werden uitgenodigd en aanwezig waren. 

En nog steeds worden jaarlijks de Culturele avonden georganiseerd, meestal in het voorjaar.

Vooraf aan de uitleen wordt er vaak een spreker uitgenodigd, soms gevolgd door een muzikaal optreden. 

Als rondom de klok van tien uur de daadwerkelijke uitleen van start gaat, is het altijd een hectisch halfuurtje waarin zo’n 50/60 etsen een nieuw onderkomen krijgen voor de volgende 12 maanden.   

Gelukkig zorgen een paar van onze vrijwilligers elk jaar weer voor een soepel verloop.

Wilt u ook graag meedoen met onze kunstuitleen?

Iedereen mag lid worden van de Stichting Vrienden van Andreas Schotel. Voor € 25,= per jaar bent u lid en mag u een ets lenen. Kijk voor meer informatie op onze website www.andreasschotel.nl of bel 06-23154233

Wilt u geen ets maar bent u wel geïnteresseerd in het werk van Andreas Schotel en wilt u ons werk graag steunen, dan kunt u voor € 7,50 per jaar lid worden.

Natuurlijk hoeft u geen lid te worden voor het bijwonen van onze jaarlijkse Culturele avond. 

 

Mariëtte Souwen

Stichting Vrienden van Andreas Schotel

Dorpsstraat 2, 5085 EG, Esbeek | 06 23 154 233 | info@andreasschotel.nl

De Vrienden van Andreas Schotel wordt gesteund door:

Concept, ontwerp & realisatie website: Pulles Media Design