Van 12 september tot en met 6 december 2020 loopt in het Andreas Schotel Museum te Esbeek de tentoonstelling Een keur aan koppen, waarvoor uit de museumcollectie een reeks portretkoppen van Andreas Schotel zijn geselecteerd. 

Andreas Schotel staat niet bekend als portretkunstenaar of portrettist. Hij heeft geen portretten in opdracht vervaardigd, misschien op een enkele uitzondering na. Toch heeft hij vele portretten op eigen initiatief getekend om zijn vaardigheid als tekenaar te oefenen. Vooral door aansprekende of karakteristieke koppen moet hij tot het tekenen van portretten aangezet zijn. Ook uit vriendschap of als tegenprestatie zal hij van deze en gene wel eens een portrettekening gemaakt hebben, die hij soms tot een ets heeft uitgewerkt.

Tekenen is – zeker vroeger – voor iedere kunstenaar de basis van zijn kunstenaarschap. Als beginnend kunstenaar heeft Andreas Schotel zijn tekenvaardigheid geoefend door portretten te tekenen, want de vroegste portretjes zijn in familiekring tot stand gekomen. Vader, moeder, maar ook zijn oudere zus Bep en broer Wes heeft hij tot model genomen. Op de academie behoort het tekenen naar levend model (gekleed en naakt) tot het vaste curriculum. 

Tekeningen van bootwerkers en arbeiders uit de gasfabriek met indrukwekkende koppen heeft Schotel succesvol weergegeven in tekeningen maar ook als ets uitgevoerd. Mogelijk in opdracht heeft hij karakteristieke koppen getekend van de grondlegger van ‘De Utrecht’ Willem Pieter Ingenegeren en van de componist Henri Zagwijn. In de beslotenheid van zijn atelier heeft hij veel figuurstudies en portretten vervaardigd, veelal kennen wij de namen van de geportretteerden niet. Bertus Schmidt en Corrie Pomes zijn uitzonderingen. Een zekere Heinz uit het Roergebied heeft hij voor zijn vertrek naar Spanje om aan de burgeroorlog deel te nemen getekend en wederom tijdens de oorlog omdat hij dan vermoedelijk op Schotels atelier ondergedoken zit. Tijdens de verblijven in de zomermaanden in Esbeek heeft hij door de jaren heen heel wat mensen geportretteerd, zoals Jan van der Heijden, Vera Reuser, oude en jonge Frans Souwen en dokter Harry Ruhe, de laatste weliswaar naar een portretfoto van Lenie Heeffer-van Rijn.

In de loop van de tijd heeft hij zijn eigen portret ook periodiek met hulp van een spiegel geobserveerd en getekend: schetsmatig, gedetailleerd of ietwat karikaturaal, soms als vertrekpunt voor een ets. 

In de geëxposeerde koppen probeert Schotel in de fysiognomie van de kop iets van het karakter van de persoon te laten doorklinken. Wanneer de portretten of koppen nauwkeurig en intensief worden bekeken, blijken ze zeer de moeite waard. Een expositie waar met een speciale ‘blik’ naar gekeken moet worden.

In de gang hangen etsen met de natuur als onderwerp, in wezen een kleine reprise van de eerdere expositie Natuur bij Schotel.

Andreas Schotel Museum Esbeek (dagelijks open van 11.00 tot 16.00 uur, behalve maandag)

in Café Schuttershof

Dorpsstraat 2

5085 EG  Esbeek

30

05 2020

Oogst in kleur

De coronacrisis heeft in Nederland het leven stilgelegd en ook het Andreas Schotel Museum in Schuttershof moest er aan geloven en sluiten, zodat eerst met ingang van 1 juni 2020 de nieuwe tentoonstelling met aquarellen en tekeningen in kleur gepresenteerd kan worden. Wij hebben de expositie Oogst in kleur genoemd, waarbij het woord ‘oogst’ niet direct letterlijk opgevat moet worden, hoewel ….. er in het oeuvre van Andreas Schotel heel wat wordt geoogst op het land. De expositie is tot en met 30 augustus a.s. te zien.

Voor iedere kunstenaar van de oude generatie is tekenen met houtskool, potlood, krijt of aquarelleren een noodzakelijke vaardigheid, die dagelijks be- en geoefend moet worden. Immers de bewegende hand zet neer, wat het kijkende – en soms spiedende – oog waarneemt. De kunstenaar kan op deze manier de geobserveerde werkelijkheid om zich heen inzuigen en zich meester maken, doordringen in de wereld, de essentie ervan weergeven. Tekenen is voor de kunstenaar als zuurstof voor iedere mens namelijk van levensbelang en voorwaardenscheppend, basis voor zijn artistieke scheppingen. Voor de graficus geldt dit misschien nog meer dan voor de schilder of beeldhouwer. Immers de graficus werkt met lijnen en arceringen om het gewenste beeld te verkrijgen, door te tekenen ordent hij het waargenomen beeld zowel wat betreft compositie als details.

Ook voor Andreas Schotel is handtekenen een belangrijke bezigheid geweest. Immers het geobserveerde beeld legt hij voor zichzelf vast en beslist later of het onderwerp voor een ets geschikt is en een grafisch aanvaardbaar en aantrekkelijk beeld oplevert. Naast studiebladen met meerdere gedetailleerde schetsen of oefeningen heeft hij veel tekeningen en aquarellen in kleur gemaakt, terwijl zijn grafiek op een enkele uitzondering na altijd zwart-wit is. Opvallend is hoeveel van deze bladen een ‘af’ karakter hebben, ze geven de indruk een voltooid zelfstandig kunstwerk te zijn. Toch zijn vrij veel tekeningen en aquarellen de opmaat geweest voor het uitwerken van een ets, die helemaal of vaak dicht bij de opzet van de tekening of aquarel blijft. In eerdere exposities onder de titel Van schets naar ets hebben wij dit onderzocht. Nu hebben wij uit de honderden tekeningen en aquarellen een selectie van Brabants en Rotterdams werk gemaakt, die meer inzicht geeft in de kwaliteiten, vaardigheid en bedrevenheid van Andreas Schotel als tekenaar en aquarellist. Aan bod komen het bewerken van het land, het oogsten met de hand of dorskast – soms vroeger en nu in één beeld weergegeven –, het boerengezin en de bedrijvigheid in de omgeving van zijn atelier op het Gemeentelijk Handelsterrein. 

In de gang hebben wij etsen geselecteerd, die de grafische vertaling van dergelijke tekeningen en aquarellen inzichtelijk maken. Daarbij behoren de etsen ‘Roggemaaiers op het Hoog Spul’ (ca 1935), ‘Dorskast in werking’ (1949) en ‘Rogge oogsten met tractor’ tot de hoogtepunten in zijn grafisch oeuvre. Het museum is dagelijks open van 11.00 tot 16.00 uur, behalve op maandag.

Peter Thoben, conservator

Van 11 januari t/m 29 maart 2020 exposeert het Andreas Schotel Museum te Esbeek etsen van Andreas Schotel die de natuur tot onderwerp hebben.

Graficus Andreas Schotel is vooral bekend om zijn Rotterdamse werken van de haven met kranen en boten en van de stadsgezichten o.a. uit de periode van de wederopbouw.  In Noord-Brabant zijn het vooral de boerenarbeid en de landschappen, die karakteristiek zijn. In veel van zijn etsen speelt de werkende mens de hoofdrol. 

Voor deze expositie hebben wij een minder bekend thema uit zijn oeuvre gelicht, namelijk de etsen waarbij de natuur of natuurelementen hem hebben geïnspireerd zoals bomen, boomstronken, dennenappels, roggearen, takken, bladeren van eiken en varens etc. 

Het merendeel van deze etsen zijn in de jaren direct na de Tweede Wereldoorlog ontstaan en vinden hun oorsprong in Brabant. Immers in Esbeek beschikt hij vanaf 1924 over een vakantiehuisje De Schuttel tussen de bomen, waar hij jaarlijks in de zomermaanden met zijn gezin naartoe trekt. In 1973 heeft hij er enkele etsen van gemaakt. In de omgeving zijn dennenbomen, dennenappels, larikstakken, struiken en varens rondom de vennen zoals De Flaes ruim voorhanden om inspiratie op te doen. De etsen zijn vrijwel allemaal ‘schone’ drukken, de afdruktechniek die Andreas Schotel en Johannes Proost samen omstreeks 1930 hebben ontwikkeld met de Mari als schoonmaakapparaat. Schotel is zijn hele leven aan deze afdruktechniek trouw gebleven en heeft die doorgegeven aan andere kunstenaars zoals zijn leerlinge Leen Rademaker. 

Deze natuuretsen zijn misschien niet de meest opvallende uit zijn oeuvre, maar ze getuigen van zijn uitstekende observatievermogen en grote technische vaardigheid. Dus ze mogen getoond worden.

In de gang hebben wij deze keer etsen geselecteerd, die enigszins bij het onderwerp natuur aansluiten. Daarbij kunnen de Larixtak met twee horizonten (1946), Dode bunzing (1947) en Dorpsgezicht Esbeek met vier horizonten (omstreeks 1975) als hoogtepunten in zijn grafisch oeuvre beschouwd worden.

Let op:

In verband met carnaval is het museum van 20 t/m 28 februari gesloten.

Andreas Schotel Museum Esbeek (dagelijks open van 11.00 tot 16.00 uur, behalve maandag)

in Café Schuttershof

Dorpsstraat 2

5085 EG  Esbeek

Stichting Vrienden van Andreas Schotel

Dorpsstraat 2, 5085 EG, Esbeek | 06 23 154 233 | info@andreasschotel.nl

De Vrienden van Andreas Schotel wordt gesteund door:

Concept, ontwerp & realisatie website: Pulles Media Design