Met de tentoonstelling van etsen van Dirk Baksteen zijn wij met het museum een nieuwe weg ingeslagen, maar met de komende expositie keren wij naar naamgever Andreas Schotel terug en hebben een keuze gemaakt uit de vele figuurstudies van vrouwen van zijn hand.

Hoe je het draait of keert, Andreas Schotel heeft altijd veel belangstelling voor vrouwen gehad, wat blijkt uit de bewaarde figuurstudies in aquarel, kleurkrijt en houtskool. Het merendeel van die studies zijn op zijn atelier tot stand gekomen, wat aan de entourage te zien is, maar ongetwijfeld heeft hij ook thuis of elders gewerkt.

In zijn huiselijke situatie heeft hij alleen maar vrouwen om zich heen gehad: zijn echtgenote Mies of Maat Gips en drie dochters Annemarie of Miet, de jong overleden Tjakeline en Johanna of Toop. Voorts heeft hij met meerdere vrouwen een langdurige relatie gehad, die meer inhield dan louter vriendschap.

Leerlinge, vriendin en onderwijzeres Leen Rademaker heeft menigmaal haar leerlingen meegebracht naar Schotels atelier, die deze jonge mensen in een bepaalde houding snel op het papier heeft vastgelegd om zichzelf in figuur en/of portret te oefenen. Hij doet dat meestal op flink formaat, maar heeft deze figuurstudies nauwelijks tot ets uitgewerkt. Zo’n 250 tekeningen in aquarel en krijt zijn bewaard gebleven. Wie afgebeeld wordt, is in vele gevallen onbekend. Slechts sporadisch heeft hij er een voornaam bijgeschreven. Met deze tentoonstelling wordt een vrij onbekend aspect van zijn oeuvre belicht. 

De expositie loopt van 21 januari tot en met 23 april 2017 en is behalve op maandag dagelijks geopend van 11.00 tot 16.00 uur.

Nieuwe tentoonstelling met ingang van 15 oktober 2016

De reputatie van de graficus Dirk Baksteen (1886-1971) is 45 jaar na zijn dood nog altijd niet verstomd en heeft een goede klank. Zijn etsen staan immers voor grafisch-technische kwaliteit. Dirk Baksteen is, evenals Andreas Schotel, een Rotterdammer van geboorte en heeft eveneens langdurig in de Kempen gewerkt, weliswaar aan de andere kant van de landsgrens in Mol en Antwerpen.

Voldoende reden voor het Andreas Schotel Museum te Esbeek om van 15 oktober 2016 t/m 15 januari 2017 een tentoonstelling te wijden aan het grafisch werk van Dirk Baksteen, dat uit de collectie van (het gesloten) Museum Kempenland Eindhoven en uit particulier bezit in bruikleen is verkregen.

Dirk Baksteen is in 1886 in Rotterdam geboren als zoon van een bontwerker. Naast zijn werk als huis- en decoratieschilder studeert hij – aanvankelijk aan de avondopleiding – aan de Rotterdamse academie bij Alexander van Maasdijk en Ferdinand Oldewelt. Wanneer zijn broer Gerard Baksteen (1887-1976) in 1911 met een beurs aan de Antwerpse academie gaat studeren, vatten ze samen in 1912 het plan op naar Zuid-Frankrijk te gaan, Vincent van Gogh achterna. Echter zo ver komt het niet. Gestimuleerd door verhalen gaan ze naar Mol en komen met kunstschilder Jakob Smits (1855-1928) – ook uit Rotterdam geboortig – in contact. Dirk wordt bij hem hulpje en leerling. Door Smits – die zelf ook etst – leert Dirk Baksteen de Amerikaan William A. Sherwood (1875-1951) kennen, die hem vooral technische adviezen geeft en van wie hij zijn eerste tweedehandse etspers koopt. In tegenstelling tot Smits drukt Baksteen voortaan zijn etsen zelf af. In 1917 trouwt hij Hilda Van den Panhuizen, met wie hij op de Mariahoeve zeven kinderen krijgt. Overigens na haar dood in 1958 hertrouwt hij in 1962 met Ida Mostmans. Tot 1920 blijft hij bij Smits om dan zelfstandig verder te werken. In de tweede wereldoorlog onderhoudt hij contacten met Duitse kunstenaars, hetgeen hem na de oorlog in moeilijkheden brengt, zodat hij 5 jaar geïnterneerd wordt. Hij verlaat Mol en trekt naar Antwerpen. In zijn leven laat hij een viertal etsmappen verschijnen: De Heilige Kempen (1922), 1886-1936 (1936), De Oude Kempen (1951) en Het Kempisch Landschap (1956). Zijn ambachtelijk-technisch zeer bekwame, verfijnde etsen roepen een verstild en esthetisch-romantisch beeld van de landelijke, armoedige Kempen van eertijds op. Boerenhoeven, hutten, Vlaamse schuren – de oudste ervan als veteraan aangeduid –, een enkele molen of boom in een uitgestrekte verlatenheid figureren als nagenoeg enige onderwerpen in zijn etsen en bepalen het poëtisch, lyrisch karakter van zijn grafiek. Daarnaast schildert en aquarelleert hij gelijksoortige onderwerpen. Over waardering tijdens zijn leven heeft hij niet te klagen gehad.

Op zondag 16 oktober a.s. om 14.00 uur wordt de expositie officieel geopend. Als conservator van het museum zal kunst- en cultuurhistoricus Peter Thoben graficus Dirk Baksteen introduceren. Na ook beeldend kunstenaar Jan Vosters uit Reusel voorgesteld te hebben zal hij met hem in een tweegesprek van gedachten wisselen over de kunst van toen en nu, alsook over de Kempen als inspiratiebron voor kunstenaars.

Ontwerpen en drukken van diploma’s, kalenderbladen en affiches

Na de tentoonstelling van de etsen van Antoon Derkzen van Angeren als leraar van Andreas Schotel wordt voor de nieuwe expositie een minder gekende kant uit het oeuvre van Andreas Schotel belicht. Voor de tentoonstelling zijn diploma’s, kalenderbladen en affiches, zowel ontwerpen als drukken, uit de museumcollectie gelicht.

Zo zijn er diploma’s van de Landbouwcursus, van de Tuinbouwcursus en van de Landbouw Huishoudcursus onder auspiciën van de Noordbrabantsche Christelijke Boerenbond (N.C.B.), maar ook een diploma Noordbrabants Stamboek van Varkens te zien. Over de achtergrond van deze diploma’s is maar weinig informatie beschikbaar en niet altijd is bekend, of ze in grote oplagen gedrukt zijn bij Henri Bergmans te Tilburg en Jac. Naaijkens te Hilvarenbeek. Slechts enkele exemplaren op naam zijn bekend. In ieder geval heeft meester Jan M. Lauwers (1881-1965) dergelijke cursussen in de winter gegeven. Met hem is Andreas Schotel goed bevriend en voor wiens boekje Langs de Hilverboorden heeft hij illustratiemateriaal geleverd. Het is niet ondenkbaar, dat Lauwers hier een belangrijke rol in heeft gespeeld als opdrachtgever van de locale afdeling.

Voor de Continentale Handel & Transportmaatschappij te Rotterdam heeft Schotel ontwerpen voor kalenderbladen in de jaren 1935 tot 1937 gemaakt, maar de kalenders zelf zijn nog niet opgespoord.

De affiches die hij voor de Paastentoonstelling van Uitgeverij Pegasus (1950), de Grote Meeting tegen Duitse Herbewapening (1951), zijn eigen tentoonstellingen in Hilvarenbeek in 1952, 1967, 1976 en 1978 en de Veiling Kunstenaars voor El Salvador (1981) heeft vervaardigd, hebben zonder meer een oplage gekend.

Voor dit drukwerk, meestal in hout- of linosnede al dan niet in meer kleuren uitgevoerd, heeft hij zelf de plaat met beeld en letters gesneden. De tentoonstelling is interessant, doordat zo mogelijk ontwerptekeningen naast uitgevoerde drukken worden geëxposeerd.

De expositie loopt van 9 juli tot en met 9 oktober 2016 en is met uitzondering van de maandag dagelijks geopend van 11.00 tot 16.00 uur.