Tentoonstelling: Schotel en het bos. Aquarellen en etsen

Wie het oeuvre van Andreas Schotel (1896-1984) een beetje kent, zal niet direct verwachten dat het bos voor de kunstenaar een onderwerp is. We denken eerder aan de havens van Rotterdam met schepen en havenarbeiders of aan het boerenwerk op het Brabantse platteland. De zwoegende mens tref je eerder op zijn etsen aan dan de ‘rust’ van het bos. Toch heeft Schotel etsen gemaakt, waarop het bos of bomen voorkomen.

Wanneer Schotel op recommandatie voor de eerste keer in 1919 in Esbeek komt bij houtvester Cornelis Sissingh (1876-1932), verblijft hij op landgoed De Utrecht. Als werknemer van de Nederlandsche Heidemaatschappij werkt Sissingh niet alleen aan de ontginningen van De Utrecht, maar ook aan die van de Oranjebond van Orde. Deze bond is in 1893 te Utrecht opgericht tegen het opkomend socialisme en met doel om de armoede van verpauperde stedelingen te bestrijden door ze in ontginningsgebieden te werk te stellen. Trouw aan het Oranjehuis zit mede in de naamgeving opgesloten. Voor de Oranjebond zamelt de Kwartguldenvereniging voor heideontginning (als vrouwelijke steunorganisatie) geld in en samen geven ze het weekblad ‘Sociale Stemmen’ uit. In 1903 koopt de Oranjebond, nadat Boekel geen heide wil verkopen, een stuk van de Rovertsche Heide aan. Na het afbranden van de boerderij ter plekke wordt die in 1905 herbouwd als woning met schuur en stal en met in de gevel een tegeltableau met de naam Oranjebond van Orde. Bij opheffing van de bond in september 1923 neemt de Heidemaatschappij de bezittingen over. Zo kan Sissingh aan Schotel toestemming geven om het tuinhuisje, dat hij van mevrouw Jeanne ter Kuile-Enklaar overneemt en naar Esbeek laat overbrengen, in het bos vlakbij de opzichterswoning van de voormalige Oranjebond neer te zetten. Vanaf die tijd verblijft Schotel er jaarlijks tijdens de vakantieperiode 2 tot 3 maanden.

De bos- en boomrijke omgeving van Esbeek heeft een dozijn grafiekbladen o.a. in de omgeving van de Slikkenberg opgeleverd. Begin jaren 1970 vervaardigt Schotel een reeks etsen met het vakantiehuisje De Schuttel in zijn bosomgeving. Verder inspireren houthakkers en bosarbeiders hem tot enkele aquarellen bij het werk in het bos. Zo wordt met deze expositie een minder gekend onderwerp in het oeuvre van Schotel belicht.

De expositie Schotel en het bos. Aquarellen en etsen loopt van 22 juli tot en met 8 oktober 2017 en is behalve op maandag dagelijks geopend van 11.00 tot 16.00 uur.

Andreas Schotel Museum Esbeek

in Café Schuttershof

Dorpsstraat 2

5085 EG  Esbeek

Na mobilisatie in Noord-Brabant tijdens de Eerste Wereldoorlog keert Andreas Schotel naar Rotterdam terug en vervolgt zijn lessen aan de academie, maar nu in de pas gestarte grafiekklas bij Antoon Derkzen van Angeren (1878-1961). Schotel maakt kennis met de verschillende grafische technieken zoals lijnets, aquatint, vernis-mou, lithografie en hout- en linosnede. In een aantal etsen uit de begintijd zijn vader en moeder onderwerp, maar al gauw laat hij zich inspireren door bootwerkers, havenarbeiders en werklui van de gasfabriek. Het zou een studieopdracht kunnen zijn, waarvoor zijn leermeester het contact met de gasfabriek gelegd kan hebben. Hoewel de onderwerpkeuze niet aansluit bij het werk van Derkzen van Angeren zelf, kunnen het socialisme, revoluties en opkomend communisme Schotels aandacht op de werkman hebben gericht. Er zijn niet alleen veel tekeningen, etsen en litho’s van de gasfabriek bewaard, maar ze hebben ook nadrukkelijk het karakter van studies. Het licht-donker speelt een grote rol en derhalve zwart-wit-schakeringen, maar ook vuur en stoom dragen bij aan de sfeer. De etsen zijn door Schotel gedateerd tussen 1917 en 1920. Het kan als zijn eerste grote onderwerp beschouwd worden.

Om in de gasfabriek te mogen tekenen heeft hij ongetwijfeld toestemming moeten vragen aan directeur Melchior C. Sissingh (1866-1952), die in 1894 onderdirecteur en in 1907 directeur van de Rotterdamse Gemeentelijke Gasfabrieken is. Via zijn jongere broer Cornelis J.G. Sissingh (1876-1932), die door de Heidemaatschappij tot houtvester op de ontginningen van landgoed De Utrecht is aangesteld, komt Schotel naar Esbeek. Een gang die hij vanaf dat moment meer dan zestig jaar lang in de zomermaanden zal maken.

Rotterdam heeft meerdere gasfabrieken (Kralingen, Feijenoord en Keilehaven), maar op grond van oude foto’s heeft Schotel zijn observaties vrijwel zeker gedaan in de gebouwen van de Kralingse gasfabriek aan de Oostzeedijk en wel in de gebouwen van de uitbreiding uit 1904-1908. Overigens is deze gasfabriek in november 1926 gesloten.

Op overzichtstentoonstellingen heeft Schotel altijd wel etsen uit deze serie laten zien. Toch is het niet goed mogelijk om de titels aan de nu geëxposeerde etsen te koppelen. De grote ets die een overzicht van het binnenterrein van de gasfabriek toont, doet sterk denken aan de etsen met hoogovens en mijnschachten uit het Roergebied van Johannes Proost. Mogelijk heeft Schotel via zijn medeleerling Albert Neuhuys (1895-1968), die in 1916 portretten van Proost heeft getekend, hem persoonlijk en zijn werk leren kennen.

De expositie Schotel en de Gasfabriek Rotterdam. Werken uit zijn studietijd loopt van 29 april tot en met 16 juli 2017 en is behalve de maandag dagelijks geopend van 11.00 tot 16.00 uur.

Met de tentoonstelling van etsen van Dirk Baksteen zijn wij met het museum een nieuwe weg ingeslagen, maar met de komende expositie keren wij naar naamgever Andreas Schotel terug en hebben een keuze gemaakt uit de vele figuurstudies van vrouwen van zijn hand.

Hoe je het draait of keert, Andreas Schotel heeft altijd veel belangstelling voor vrouwen gehad, wat blijkt uit de bewaarde figuurstudies in aquarel, kleurkrijt en houtskool. Het merendeel van die studies zijn op zijn atelier tot stand gekomen, wat aan de entourage te zien is, maar ongetwijfeld heeft hij ook thuis of elders gewerkt.

In zijn huiselijke situatie heeft hij alleen maar vrouwen om zich heen gehad: zijn echtgenote Mies of Maat Gips en drie dochters Annemarie of Miet, de jong overleden Tjakeline en Johanna of Toop. Voorts heeft hij met meerdere vrouwen een langdurige relatie gehad, die meer inhield dan louter vriendschap.

Leerlinge, vriendin en onderwijzeres Leen Rademaker heeft menigmaal haar leerlingen meegebracht naar Schotels atelier, die deze jonge mensen in een bepaalde houding snel op het papier heeft vastgelegd om zichzelf in figuur en/of portret te oefenen. Hij doet dat meestal op flink formaat, maar heeft deze figuurstudies nauwelijks tot ets uitgewerkt. Zo’n 250 tekeningen in aquarel en krijt zijn bewaard gebleven. Wie afgebeeld wordt, is in vele gevallen onbekend. Slechts sporadisch heeft hij er een voornaam bijgeschreven. Met deze tentoonstelling wordt een vrij onbekend aspect van zijn oeuvre belicht. 

De expositie loopt van 21 januari tot en met 23 april 2017 en is behalve op maandag dagelijks geopend van 11.00 tot 16.00 uur.